Το “μαζί” που κράτησε έναν λαό όρθιο – Μνήμη, τραύμα και οι ρίζες που δεν χάθηκαν
Σε μια λιτή, αλλά ιδιαίτερα συμβολική εκδήλωση, παρουσιάστηκε το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2026, στην Εβραϊκή Συναγωγή της Κω (Χάβρα), το βιβλίο του Θεοφάνη Μαλκίδη «Μικρά Ασία, Θράκη, Πόντος: Η Γενοκτονία και το τραύμα».
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από την Αστική Εταιρεία «Ιπποκράτης», με πρόεδρο τη Διονυσία Τελλή-Τσιμισίρη, υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Κώου και Νισύρου. Τον συντονισμό ανέλαβε ο επιστημονικός διευθυντής της Αστικής Εταιρείας «Ιπποκράτης», Δρ. Δημήτρης Γερούκαλης.
Στην παρουσίαση συμμετείχε ο πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων Κω «Ο Ξενιτέας» και Αντιπεριφερειάρχης Ψηφιακής Ανάπτυξης Νοτίου Αιγαίου, Χαράλαμπος Ναβροζίδης, καθώς και ο πρόεδρος του Συλλόγου Μικρασιατών Κω «Ηρόδοτος», Σταμάτης Μαρκόγλου.
Η Διονυσία Τελλή-Τσιμισίρη άνοιξε την εκδήλωση με έναν σύντομο χαιρετισμό και αναφορά στις κεντρικές ιδέες του βιβλίου, υπογραμμίζοντας ιδιαίτερα την αξία της διατήρησης και της μετάδοσης της ιστορικής μνήμης στις νεότερες γενιές.
Ιδιαίτερη στιγμή αποτέλεσε η εισαγωγική τοποθέτηση του προέδρου του «Ξενιτέα», Χαράλαμπου Ναβροζίδη, ο οποίος προσέγγισε το ζήτημα του τραύματος μέσα από μια διαφορετική, βαθιά ανθρώπινη οπτική: τη δύναμη του «μαζί».
«Ίσως αυτό το “μαζί”, η παρέα, ο Σύλλογος, η λύρα, η διάλεκτος, το τραγούδι, η κοινή μνήμη, να είναι τελικά ένα κομμάτι από εκείνο το σταθερό περιβάλλον που χρειαζόταν ένας λαός για να σταθεί ξανά στα πόδια του και, σιγά σιγά, να επουλώσει το τραύμα».
Μέσα σε αυτές τις λίγες λέξεις συμπυκνώνεται ένα σημαντικό κομμάτι της πορείας του ποντιακού ελληνισμού μετά τον ξεριζωμό. Άνθρωποι που έχασαν τις πατρογονικές τους εστίες κράτησαν μαζί τους όσα δεν μπορούσαν να τους αφαιρεθούν: τη γλώσσα, τη μουσική, τα τραγούδια, τους χορούς, τις αφηγήσεις και τη μνήμη τους. Και γύρω από αυτά ξαναδημιούργησαν κοινότητες, δεσμούς και έναν κοινό τόπο αναφοράς.
Σε αυτό ακριβώς το «μαζί» αποκτά ιδιαίτερη σημασία και ο ρόλος των ποντιακών συλλόγων. Δεν αποτελούν απλώς χώρους όπου αναβιώνουν έθιμα και παραδόσεις. Είναι χώροι συνάντησης των γενεών, όπου η μνήμη του παρελθόντος μπορεί να μεταφερθεί στο παρόν και να παραδοθεί στο μέλλον.
Στον πυρήνα της βραδιάς βρέθηκε το βιβλίο «Μικρά Ασία, Θράκη, Πόντος: Η Γενοκτονία και το τραύμα», το οποίο ο Θεοφάνης Μαλκίδης συνέγραψε για λογαριασμό της Αστικής Εταιρείας «Ιπποκράτης».
Κατά την ομιλία του, ο συγγραφέας αναφέρθηκε στη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας και στη σημασία της διεθνούς αναγνώρισής της, συνδέοντας την εκκρεμότητα αυτή με τη διατήρηση του ιστορικού τραύματος. Όπως ανέπτυξε, ένας από τους στόχους της συγγραφής του βιβλίου είναι να συμβάλει στην προσπάθεια διατήρησης της ιστορικής αλήθειας και, μέσα από αυτή, στην επούλωση μιας πληγής που εξακολουθεί να μεταφέρεται στη συλλογική μνήμη.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους, μεταξύ άλλων, ο Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Ιωακείμ Οικονομικός, εκπροσωπώντας τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Κώου και Νισύρου κ. Ναθαναήλ, ο Σοφολογιώτατος Ιμάμης Κω Ιρφάν Τράμπα και η πρόεδρος του Π.Ο.Κ. «Ο Φιλητάς», Μαρία Τουλαντά-Παρισίδη.
Ο Θεοφάνης Μαλκίδης είναι διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, ερευνητής και συγγραφέας, με σημαντικό μέρος του επιστημονικού και συγγραφικού του έργου να επικεντρώνεται στην ιστορική μνήμη, στις γενοκτονίες του Ελληνισμού και στις εξελίξεις στην περιοχή των Βαλκανίων και της Μαύρης Θάλασσας.
Η βραδιά στη Χάβρα της Κω δεν ήταν μόνο μια παρουσίαση βιβλίου. Ήταν μια ακόμη αφορμή να αναμετρηθούμε με τη μνήμη, όχι για να μείνουμε εγκλωβισμένοι στο τραύμα του παρελθόντος, αλλά για να κατανοήσουμε τη δύναμη με την οποία ένας ξεριζωμένος λαός κατάφερε να συνεχίσει.
Και ίσως ένα μέρος της απάντησης να βρίσκεται πράγματι σε αυτή τη μικρή λέξη:
Μαζί.
Μαζί στη λύρα, στο τραγούδι, στη διάλεκτο, στον χορό και στην αφήγηση. Μαζί στη μνήμη.
Γιατί όταν ένας λαός κρατά ζωντανές τις ρίζες του, ο ξεριζωμός μπορεί να του στερήσει τον τόπο – όχι όμως και την ταυτότητά του.
Ευχαριστούμε τα παρακάτω sites που ήταν μαζί μας για το φωτογραφικό υλικό.
